Mały ZUS Plus - warunki, zawieszenie

Od stycznia 2026 roku obowiązują nowe, jednoznaczne zasady liczenia okresów korzystania z ulgi Mały ZUS Plus. Skończył się wieloletni spór interpretacyjny z ZUS i to na korzyść przedsiębiorców. Sprawdź, czy spełniasz warunki, jak poprawnie zgłosić się do ulgi i czego unikać, żeby jej nie stracić.

Czym jest mały ZUS Plus i kto może skorzystać

Idea ulgi

Mały ZUS Plus pozwala przedsiębiorcy opłacać składki na ubezpieczenia społeczne nie od stałej, ustawowej podstawy, lecz od podstawy wyliczonej indywidualnie - zależnej od faktycznego dochodu osiągniętego w poprzednim roku. Dla kogoś, kto zarabia mało, to realna ulga - niższe składki, mniejsze obciążenie budżetu firmy.

Ważna uwaga na starcie: ulga dotyczy wyłącznie składek społecznych (emerytalnej, rentowych, chorobowej, wypadkowej). Składka zdrowotna jest rozliczana oddzielnie (pamiętaj o tym, przygotowując roczne rozliczenie składki zdrowotnej) i na tę ulgę nie ma żadnego wpływu.

Warunki, które musisz spełnić łącznie

1. Limit przychodu
Twój przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym nie może przekroczyć 120 000 zł. Jeśli prowadziłeś działalność krócej niż przez cały rok, limit oblicza się proporcjonalnie:
Limit = (120 000 / 365) x liczba dni prowadzenia DG

Przykład: Pani Kasia prowadziła firmę przez 200 dni w 2025 roku. Jej limit przychodu na potrzeby Małego ZUS Plus wynosi: (120 000 / 365) x 200 = 65 753 zł. Jeśli jej przychód nie przekroczył tej kwoty, spełnia warunek przychodowy.

2. Minimalna liczba dni prowadzenia działalności
W poprzednim roku musisz prowadzić DG przez co najmniej 60 dni. To wyklucza osoby, które dopiero zaczynają - w pierwszym roku działalności Mały ZUS Plus nie przysługuje.

3. Wykluczenia - kogo ulga nie obejmuje
Z Małego ZUS Plus nie skorzystasz, jeśli:
- w bieżącym lub poprzednim roku wykonujesz dla byłego lub obecnego pracodawcy to samo, co robiłeś na etacie - przepis celowo blokuje wypychanie pracowników na samozatrudnienie,
- w poprzednim roku rozliczałeś się kartą podatkową i jednocześnie korzystałeś ze zwolnienia z VAT,
- podlegasz ubezpieczeniom z tytułu innej pozarolniczej działalności (np. jesteś twórcą, artystą, wspólnikiem spółki jawnej, komandytowej, partnerskiej lub jednoosobowej spółki z o.o.). W takich sytuacjach warto też zweryfikować, jak wygląda zbieg tytułów ZUS: JDG + etat lub zlecenie,
- spełniasz warunki do opłacania preferencyjnych składek ZUS (30% minimalnego wynagrodzenia) - nie możesz korzystać z obu ulg jednocześnie.

Jak oblicza się indywidualną podstawę składek

Podstawa wymiaru składek Mały ZUS Plus to nie przychód, lecz dochód z poprzedniego roku. Dochodem na potrzeby tej ulgi jest dochód powiększony o składki społeczne zaliczone do kosztów (wg formularzy rozliczeniowych za poprzedni rok). Nie chodzi o dochód “z PIT-a” wprost.

Wzór obliczenia:
Krok 1 - przeciętny miesięczny dochód:
Przeciętny dochód miesięczny = (dochód roczny / liczba dni prowadzenia DG) x 30

Krok 2 - podstawa wymiaru składek:
Podstawa = przeciętny dochód miesięczny x 0,5

Wynik zaokrągla się do pełnych groszy.

• Wynik musi zmieścić się w widełkach (wartości na 2026 rok):
  minimum: 30% minimalnego wynagrodzenia = 30% x 4 806 zł = 1 441,80 zł

• maksimum: 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia = 60% x 9 420 zł = 5 652,00 zł

Jeśli wynik obliczeń wypada poniżej minimum - stosujesz minimum. Jeśli powyżej maksimum - stosujesz maksimum.

Przykład: Pan Tomasz w 2025 r. osiągnął dochód 48 000 zł, prowadząc firmę przez 365 dni.
- Przeciętny dochód miesięczny: (48 000 / 365) x 30 = 3 945,21 zł
- Podstawa: 3 945,21 x 0,5 = 1 972,60 zł

Wynik mieści się w widełkach (powyżej 1 441,80 zł i poniżej 5 652,00 zł) - Pan Tomasz stosuje podstawę 1 972,60 zł.

Zasada 36/60 - nowe reguły od stycznia 2026

To sedno największej zmiany. Przez lata przepis dotyczący okresu korzystania z ulgi generował setki sporów sądowych między ZUS a przedsiębiorcami. Od 1 stycznia 2026 roku weszła w życie nowelizacja art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa deregulacyjna z 21.05.2025 r., Dz.U. poz. 769), która definitywnie rozstrzygnęła spór.

Aktualna zasada

Z Małego ZUS Plus możesz korzystać przez maksymalnie 36 miesięcy w każdym kolejnym 60-miesięcznym oknie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Do obu liczników (36 i 60) wlicza się miesiąc jako pełny miesiąc, jeśli:
- do licznika 60: prowadziłeś DG co najmniej 1 dzień w tym miesiącu,
- do licznika 36: korzystałeś z ulgi co najmniej 1 dzień w tym miesiącu.

Nowy start dla każdego od 2026 roku

Od stycznia 2026 r. każdy przedsiębiorca spełniający warunki może korzystać z pełnego limitu 36 miesięcy wg nowych zasad liczenia - niezależnie od tego, ile miesięcy wykorzystał przed 2026 r. Nie oznacza to wymazania historii, lecz nowy sposób liczenia: nowe 60-miesięczne okno startuje od pierwszego miesiąca, w którym po raz pierwszy korzystasz z ulgi na nowych zasadach.

Przykład A - ktoś, kto już korzystał: Pan Jan do grudnia 2025 r. skorzystał ze starych zasad (30 miesięcy ulgi). Od stycznia 2026 r. nadal spełnia warunki. Styczeń 2026 r. staje się pierwszym miesiącem jego nowego 60-miesięcznego okna i pierwszym z 36-miesięcznego limitu. Ma do dyspozycji pełne 36 miesięcy.

Przykład B - ktoś, kto zaczyna korzystać w 2027: Pani Anna spełni warunki dopiero od stycznia 2027 r. Zgłasza się 27 stycznia 2027 r. z kodem 05 90 00. Styczeń 2027 r. jest pierwszym miesiącem jej 60-miesięcznego okna i pierwszym z 36-miesięcznego limitu.

Co się dzieje po wyczerpaniu 36 miesięcy?

Jeśli wykorzystasz 36 miesięcy ulgi przed upływem 60-miesięcznego okresu, tracisz prawo do ulgi do końca tego konkretnego okna 60 miesięcy. Nie jest to sztywna “karencja 24 miesięcy” - to pozostałe miesiące bieżącego okna, których liczba zależy od momentu wyczerpania limitu. W takiej sytuacji warto sprawdzić inne rozwiązania, takie jak wakacje składkowe ZUS.

Przykład: Pani Kasia startuje z ulgą w styczniu 2026 r. i korzysta bez przerwy przez 36 miesięcy - do grudnia 2028 r. Jej 60-miesięczne okno upłynie w grudniu 2030 r. W latach 2029-2030 (24 miesiące) opłaca pełny ZUS. Nowe okno (i nowe 36 miesięcy) otworzy się w styczniu 2031 r.

Przykład odwrotny: Pan Piotr korzysta z ulgi przez 36 miesięcy z przerwami - kończy limit w czerwcu 2029 r. (w połowie 60-miesięcznego okna, które biegnie od stycznia 2026 do grudnia 2030). Do końca okna zostaje mu 18 miesięcy bez prawa do ulgi. Nowe okno startuje w styczniu 2031 r.

Niewykorzystane miesiące przepadają

Jeśli w 60-miesięcznym oknie nie zdołasz wykorzystać pełnych 36 miesięcy ulgi (np. przez przerwy, niespełnienie warunków w niektórych latach), reszta przepada. W kolejnym oknie limit zaczyna się od nowa - maksymalnie 36 miesięcy, nie więcej.

Przykład: Pan Wojtek w pierwszym oknie 60 miesięcy skorzystał z ulgi tylko przez 20 miesięcy (przez kilka lat przekraczał limit 120 000 zł). W kolejnym oknie ma prawo do nowych 36 miesięcy, nie do “brakujących” 16.

Dodatkowe 12 miesięcy - dla wybranej grupy

Osoby, które korzystały z Małego ZUS Plus w 2023 r. i w związku z wyczerpaniem ówczesnego limitu przestały z niego korzystać, nabyły prawo do dodatkowych 12 miesięcy ulgi. Jeśli nie wykorzystały ich do końca 2025 r., mogą to zrobić po 2026 r. - najwcześniej po upływie 36 miesięcy korzystania z ulgi na nowych zasadach.

Przykład: Pan Jacek nabył prawo do 12 dodatkowych miesięcy i do końca 2025 r. wykorzystał 7 z nich. Pozostałe 5 miesięcy będzie mógł wykorzystać najwcześniej w 2029 r. (po upływie 36 miesięcy ulgi od 2026 r.).

Zgłoszenie do ZUS - terminy i procedura

Prawo do ulgi nie powstaje automatycznie. Musisz złożyć odpowiednie dokumenty w ściśle określonym terminie i tu uwaga: spóźnienie o jeden dzień może oznaczać utratę ulgi na cały rok.

Kiedy składasz dokumenty?

Do 31 stycznia danego roku - jeśli prowadziłeś DG w poprzednim roku i chcesz przejść na Mały ZUS Plus lub kontynuować korzystanie z ulgi, a w grudniu ubiegłego roku nie byłeś zarejestrowany z kodem 05 90 XX/05 92 XX.

W ciągu 7 dni od dnia spełnienia warunków - jeśli:
- wznowiłeś działalność po 24 stycznia,
- zakończyłeś prawo do preferencyjnych składek ZUS (tzw. mały ZUS) i spełniłeś warunki do Małego ZUS Plus w trakcie roku,
- spełniłeś warunki do ulgi w innym miesiącu niż styczeń.

Jakie dokumenty i w jakiej kolejności?

1. ZUS ZWUA - wyrejestrowanie z dotychczasowego kodu ubezpieczenia (jeśli posiadałeś inny kod, np. 05 10)

2. ZUS ZUA - zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z kodem 05 90 XX lub 05 92 XX (ten drugi dla osób z rentą z tytułu niezdolności do pracy) lub ZUS ZZA - jeśli podlegasz wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu

3. ZUS DRA cz. II lub ZUS RCA cz. II - dokument rozliczeniowy zawierający dane o dochodzie i formie opodatkowania za poprzedni rok (składasz za styczeń lub za pierwszy miesiąc korzystania z ulgi)

Jeśli korzystałeś z Małego ZUS Plus w poprzednim roku i nadal spełniasz warunki bez zmiany kodu - nie musisz ponownie wyrejestrowywać się i zgłaszać. Wystarczy złożyć dokumenty rozliczeniowe.

Co grozi za spóźnienie?

Złożenie zgłoszenia po terminie = utrata prawa do ulgi na cały dany rok kalendarzowy. ZUS nie uznaje okoliczności łagodzących.

Przykład: Pan Marek w lutym 2026 r. złożył zgłoszenie z kodem 05 90 00 z datą powstania obowiązku 1 lutego 2026 r. - złożył je 3 lutego, więc w terminie. Wszystko gra. Następnie Marek wyrejestrował się z ubezpieczeń od 1 marca i 10 marca złożył nowe zgłoszenie z datą wsteczną od 1 stycznia 2026 r. - ZUS uznał to za złożone po terminie. Marek stracił prawo do ulgi na cały 2026 rok, nawet za luty, gdy był zgłoszony prawidłowo.

Rezygnacja z ulgi - dobrowolna

Korzystanie z Małego ZUS Plus jest prawem, nie obowiązkiem. Możesz z niego zrezygnować w dowolnym momencie, wyrejestrowując się z kodu 05 90/05 92 i zgłaszając do standardowych ubezpieczeń. Rezygnacja nie blokuje ponownego skorzystania z ulgi w kolejnym roku, jeśli spełnisz warunki i złożysz dokumenty w terminie.

Zawieszenie działalności a mały ZUS Plus

To temat, który generuje wiele nieporozumień. Kluczowe są dwie zasady, które działają symetrycznie.

Zasada “co najmniej 1 dzień” - jak naprawdę działa

Do licznika 60 miesięcy wlicza się jako pełny miesiąc każdy miesiąc, w którym prowadziłeś DG przez co najmniej 1 dzień. Analogicznie do licznika 36 miesięcy - wlicza się miesiąc, w którym korzystałeś z ulgi przez co najmniej 1 dzień.

Praktyczna konsekwencja dla zawieszenia:
- Pełny miesiąc zawieszenia (ani jednego dnia prowadzenia DG) = nie wlicza się ani do 60, ani do 36,
- Miesiąc z co najmniej 1 dniem prowadzenia DG (zawieszenie od połowy miesiąca) = wlicza się do 60 i ewentualnie do 36, jeśli w tym dniu korzystałeś z ulgi.

Wznowienie działalności w tym samym roku

Jeśli zawiesisz działalność i wznowisz ją w tym samym roku kalendarzowym, w którym złożyłeś prawidłowe zgłoszenie do Małego ZUS Plus, możesz kontynuować ulgę po wznowieniu - bez składania odrębnego nowego wniosku o ulgę - o ile nie wyczerpałeś jeszcze limitu 36 miesięcy.

Przykład: Pani Ewa zgłosiła się do ulgi z kodem 05 90 00 od 1 lutego 2026 r. (termin dotrzymany).

Od 1 marca zawiesza działalność, wznawia ją 1 czerwca i składa standardowy ZUS ZUA z kodem 05 90 XX w dniu 15 czerwca 2026 r. -co do zasady po wznowieniu działalności konieczne jest ponowne zgłoszenie do ubezpieczeń na ZUS ZUA/ZZA z właściwym kodem, ale nie jest odrębnym wnioskiem o ulgę; uprawnienie z poprzedniego zgłoszenia pozostaje zachowane. Korzysta z ulgi ponownie od czerwca 2026 r. Miesiące marzec, kwiecień i maj (pełne zawieszenie) nie wliczają się ani do licznika 36, ani do okna 60.

Wznowienie działalności w kolejnym roku

Jeśli wznawiasz działalność po zawieszeniu w innym roku niż rok zgłoszenia, musisz złożyć nowe zgłoszenie w terminie 7 dni od wznowienia i ponownie sprawdzić, czy spełniasz warunki przychodowe (limit 120 000 zł za rok poprzedni, co najmniej 60 dni prowadzenia DG w roku poprzednim - przy czym liczy się każdy miesiąc z co najmniej 1 dniem).

Przykład: Pan Krzysztof zawiesił działalność od 1 listopada 2025 r. Wznawia ją 1 marca 2026 r. Ma 7 dni na złożenie ZUS ZUA z kodem 05 90 XX. Sprawdza: w 2025 r. prowadził firmę od 1 stycznia do 31 października - 10 miesięcy, czyli co najmniej 60 dni - warunek spełniony. Przychód za 10 miesięcy 2025 r. wyniósł 80 000 zł - poniżej limitu proporcjonalnego (ok. 99 945 zł). Składa zgłoszenie 6 marca. Od marca 2026 r. korzysta z ulgi.

Kiedy tracisz prawo do ulgi - ściągawka

Kluczowe widełki podstawy składek w 2026 roku

Aby mieć pełny obraz obciążeń, sprawdź wszystkie składki ZUS i ubezpieczenia w 2026 r.

Zarządzanie ulgami, takimi jak Mały ZUS Plus, oraz pilnowanie terminów to codzienność w pracy księgowej, ale nie muszą być uciążliwe. Księgoboty wspierają księgowych w automatyzacji powtarzalnych zadań i dbają o zgodność z przepisami. Możesz przetestować rozwiązanie przez 14 dni za darmo - wystarczy rejestracja na ksiegoboty.pl.